Từ trước đến giờ, bạn đã nghe những câu kiểu này bao nhiêu lần?
"Sao bạn nghĩ nhiều quá vậy?"
"Sao bạn quyết định nhanh thế?"
"Sao bạn thích ở một mình đến thế?"
"Sao bạn thích người nhiều vậy?"
Trong cuộc đời, chúng ta không ngừng cố gắng hiểu những người khác mình. Tại sao người đó lại hành xử khác mình đến vậy? Tại sao trong tình huống này mình đầy năng lượng, nhưng trong tình huống khác lại cạn kiệt hoàn toàn? Tại sao cùng một câu nói mà có người tổn thương sâu sắc, có người lại chẳng mảy may? Nhân loại đã đặt những câu hỏi này suốt hàng ngàn năm.
Và điều đáng ngạc nhiên là, đầu mối của câu trả lời đã được tìm thấy từ 2.500 năm trước.
Phát hiện của Hippocrates
Trên hòn đảo nhỏ Kos ở Địa Trung Hải, thầy thuốc Hy Lạp cổ đại Hippocrates đã chữa trị cho vô số bệnh nhân — người giàu, nông dân, lính tráng, thương gia. Khi điều trị, ông nhận ra điều kỳ lạ. Những người mắc cùng một bệnh lại phản ứng theo những cách hoàn toàn khác nhau. Có bệnh nhân nằm trên giường vẫn trò chuyện, đùa cợt với người bên cạnh. Có người bật dậy truy vấn "Khi nào tôi mới khỏi?". Có người im lặng đợi hồi phục. Và có người ngồi một mình trong góc phòng, tỉ mỉ ghi chép từng triệu chứng.
"Đây không phải khác biệt của bệnh. Mà bản thân con người vốn đã khác nhau về bản chất."
— Hippocrates
Ông giải thích sự khác biệt này là sự cân bằng của bốn thể dịch trong cơ thể — máu, mật vàng, mật đen và đờm. Dưới góc nhìn khoa học hôm nay, lý thuyết đó không còn đứng vững. Nhưng quan sát cốt lõi của ông hoàn toàn chính xác: con người sinh ra đã có những cách phản ứng với thế giới khác nhau, và những kiểu phản ứng đó quy tụ thành bốn loại lớn. Đây là nơi lý thuyết khí chất bắt đầu.
Vậy thì, khí chất chính xác là gì?
Khí chất là kiểu năng lượng của riêng bạn — thứ bạn có ngay từ khi sinh ra. Nó thường bị nhầm với tính cách, nhưng hai điều này khác nhau. Tính cách được định hình bởi trải nghiệm và môi trường; nó thay đổi theo cuộc đời. Vết thương thuở bé, cách nuôi dạy, văn hóa, giáo dục — tất cả đều xây nên tính cách. Khí chất thì khác. Nó đã có sẵn, trước khi bất kỳ thứ nào trong số đó bắt đầu tích lũy.
Bạn có thể thấy điều đó ở trẻ sơ sinh. Có em bé cười với người lạ; có em bé oà khóc ngay khi ai đó chúng không nhận ra đến gần. Có em ngủ ngon giữa tiếng ồn; có em giật mình với âm thanh khẽ nhất. Chúng chưa tích luỹ kinh nghiệm gì — mà đã khác nhau rồi.
Cách bạn nạp năng lượng
Có người nạp năng lượng khi ở cùng người khác. Có người cần khoảng lặng một mình mới hồi phục được.
Cách bạn ra quyết định
Có người quyết định nhanh theo trực giác. Có người cần phân tích kỹ rồi mới hành động.
Điều gì khiến bạn gục
Với một số người, đó là tình huống nằm ngoài tầm kiểm soát. Với người khác, đó là xung đột và sự kém hiệu quả.
Điều quan trọng nhất: không điều gì trong đây là đúng hay sai.
Khí chất không phải chuyện tốt hay xấu. Có những khoảnh khắc cần quyết định nhanh, và đó chính là thế mạnh mà tình huống đang cần. Có những khoảnh khắc cần phân tích cẩn trọng, và đó là điều cứu vãn cục diện. Có lúc cần nguồn năng lượng hút người, có lúc cần sự vững vàng thầm lặng. Mỗi khí chất đều có những thế mạnh toả sáng — và một mặt tối đáng biết. Hiểu khí chất của mình bắt đầu từ việc khuếch đại điều bạn làm tốt nhất và hiểu rõ điều bạn cần lưu tâm.
Đó là lý do vì sao, 2.500 năm sau, quan sát của Hippocrates vẫn còn xuất hiện trong tâm lý học hiện đại, huấn luyện lãnh đạo và giáo dục. Nó vẫn ăn khớp một cách đáng ngạc nhiên với những con người trước mắt ta.
MyEnergyType kể lại sự khôn ngoan cổ xưa này bằng ngôn ngữ của hôm nay. Thay vì những cái tên cũ — đa huyết, đởm chất, ưu tư, đờm chất — chúng tôi dùng những từ bạn có thể cảm nhận trong đời thường: Biểu cảm (Expressive), Quyết đoán (Driven), Chiêm nghiệm (Reflective) và Ổn định (Steady).
Sau khi làm xong trắc nghiệm, có lẽ bạn sẽ nghĩ điều gì đó như —
"À, thì ra mình vốn là người như vậy."